چرخش استراتژیک خودروسازان جهان به سمت هیبرید؛ ایران خودرو کجای این معادله ایستاده است؟

پیشرانه – خودروهای تمام‌برقی (BEV) تا همین چند سال پیش به‌عنوان «آینده قطعی» صنعت خودرو جهان معرفی می‌شدند؛ دولت‌ها یارانه‌های سخاوتمندانه می‌پرداختند، خودروسازان وعده توقف کامل تولید موتورهای درون‌سوز را می‌دادند و رسانه‌ها از «انقلاب الکتریکی» می‌نوشتند اما اکنون، واقعیت‌های بازار، زنجیره تأمین، زیرساخت و رفتار مصرف‌کننده، این رؤیا را به چالش کشیده است.
عقب‌نشینی‌های معنادار، حذف مدل‌ها، تغییر استراتژی‌ها و چرخش مجدد به سمت فناوری هیبرید در صنعت خودروی جهان به سرعت در حال تغییر معادلات رایج صنعت خودرو است و این روند نشان می دهد که چقدر انطباق با دنیای جدید هیبریدی به خصوص در اقلیم ایران و به ویژه برای شرکت های مادر مانند ایران خودرو و سایپا در کشورمان اهمیت و ضرورت دارد.
در ادامه، برخی نمونه های تغییر رویکرد خودروسازان مطرح جهان را می خوانید که می تواند گواه روشنی بر ضرورت حرکت خودروسازان ایرانی به سوی فناوری های نوین هیبریدی با هدف ادامه بقای صنعت، تامین نیاز داخل و همچنین رقابت در جهان ماشینی بدون توقف باشد.

1- مرسدس بنز (Mercedes-Benz): توقف تولید EQE و EQS در آمریکا

مرسدس بنز تولید تمامی مدل‌های برقی سدان و شاسی‌بلند EQE و EQS را برای بازار آمریکای شمالی در سال ۲۰۲۵ متوقف کرد. فروش این مدل‌ها در آمریکا بسیار پایین‌تر از پیش‌بینی‌ها بود و طراحی «تخم‌مرغی» و قیمت بالای آن‌ها مورد انتقاد خریداران قرار گرفت.
دلیل این توقف، عدم تطابق با سلیقه بازار آمریکا، رقابتی نبودن قیمت نسبت به رقبا (تسلا، لوسید) و کاهش حاشیه سود ناشی از تخفیف‌های اجباری بود اما این یک «عقب‌نشینی تاکتیکی» از سوی مخترع خودرو نیست بلکه یک «بازنگری استراتژیک» است. مرسدس اعلام کرده به‌جای برقی‌سازی کامل، روی هیبریدهای پلاگین (PHEV) و توسعه پلتفرم‌های چندمنظوره سرمایه‌گذاری می‌کند.
همچنین بر اساس گزارش مرسدس بنز آمریکا، این شرکت اعلام کرد سال ۲۰۲۵ آخرین سال حضور شاسی‌بلند برقی EQB (مبتنی بر پلتفرم بنزینی GLB) در بازار آمریکای شمالی خواهد بود.
بلومبرگ نیز گزارش می دهد: مرسدس نه‌تنها EQB، بلکه کل خط تولید مدل‌های EQ ،EQE، EQS را برای بازار آمریکا متوقف کرد. فروش جهانی ادامه دارد، اما در آمریکا دیگر سفارش جدید ثبت نمی‌شود.

2- نیسان آریا؛ خروج از آمریکا پس از سه سال

نیسان آریا، شاسی‌بلند تمام‌برقی که قرار بود رقیب تسلا مدل Y باشد، پس از تنها سه سال حضور در بازار آمریکا (۲۰۲۳-۲۰۲۵) در پایان سال ۲۰۲۵ از این بازار خارج شد. فروش آن بسیار کمتر از حد انتظار بود و رقابت شدید تسلا و هیوندای/کیا آن را به حاشیه راند.
قیمت بالا (شروع از ۴۴,۰۰۰ دلار)، برد متوسط (۳۰۰ مایل)، و مهم‌تر از همه عدم تمایل نیسان به پرداخت تعرفه‌های سنگین واردات (ساخت ژاپن) در شرایطی که فروش توجیه اقتصادی نداشت، از دلایل این ناکامی بود.
شکست آریا نشان داد که حتی یک برند جاافتاده ژاپنی هم نمی‌تواند بدون قیمت‌گذاری تهاجمی و تولید محلی در آمریکا، در بازار برقی‌ها دوام بیاورد. در یک کلام، خودروی تمام برقی نمی صرفید.

3-مازراتی MC20 فولگوره؛ خداحافظی با ابرخودروی برقی

مازراتی، برند لوکس ایتالیایی زیرمجموعه استلانتیس، پروژه نسخه تمام‌برقی ابرخودروی MC20 با نام «فولگوره» را لغو کرد و به‌جای آن یک نسخه بنزینی فیس‌لیفت با نام MCPura (مک پورا) معرفی کرد.
تعجب می کنید اگر بشنوید صدای موتور برای بسیاری از مشتریان یک نستالوژی جذاب را تداعی می کند. بازخورد سرد مشتریان ثروتمند به پیشرانه تمام‌برقی در یک ابرخودرو مانند فولگوره این را نشان داد و فریاد زد که خریداران این کلاس، صدای موتور و حس سنتی رانندگی را بر شتاب بی‌صدا ترجیح می‌دهند.
این یک «نه» نمادین از سوی بازار لوکس سواران به برقی‌سازی اجباری بود.

4- جنسیس الکتریفاید G80؛ حذف بی‌سروصدا

نسخه برقی سدان لوکس G80 از برند جنسیس (هیوندای موتور) در سال ۲۰۲۵ بی‌سروصدا از بازار آمریکا حذف شد.
«موتور ترند» می نویسد: این خودرو که قیمتی بالاتر از ۷۵,۰۰۰ دلار داشت، هرگز به فروش قابل توجهی دست نیافت. دلیل آن قیمت بالا، بازاریابی ضعیف و نبود مزیت رقابتی مشخص در برابر تسلا مدل S یا لوسید ایر ذکر شد.

5- فورد F-150 لایتنینگ؛ توقف تولید و تغییر مسیر

فورد پس از تنها ۳.۵ سال، تولید نسخه تمام‌برقی پیکاپ محبوب F-150 را متوقف کرد. جالب اینجاست که اعلام شد در سال ۲۰۲۷ یک نسخه هیبریدی دوربرد با کمک یک ژنراتور بنزینی و برد ۱۱۰۰ کیلومتر جایگزین آن خواهد شد.
رویترز در گزارش نوشت که فروش کمتر از حد انتظار، کاهش حاشیه سود، و مهم‌تر از همه، بازخورد منفی مشتریان سنتی پیکاپ که به توان یدک‌کشی و برد واقعی در شرایط کاری سخت نیاز دارند، دلایل این چرخش و تغییر رویکرد فورد ذکر شد.
اهمیت این تصمیم در نمادین‌ترین چرخش از برقی به هیبرید است: فورد فهمید که مشتری F-150 «اضطراب برد» را تحمل نمی‌کند و به همین دلیل نسخه دوربرد هیبرید در افق و چشم انداز شرکت قرار گرفت.

6-دوج چارجر دیتونا بانشی؛ لغو نسخه 800 اسب‌بخاری

استلانتیس پروژه نسخه 800 اسب‌بخار و سه‌موتوره چارجر برقی با نام «بانشی» را لغو کرد.
موپار اینسایدرز می نویسد: بازخورد سرد بازار به مدل‌های معمولی چارجر برقی و افت ارزش آن‌ها در بازار دست‌دوم، این تصمیم را رقم زد.
دوج که برند عضلانی‌های موتور V8 آمریکاست، فهمید که طرفداران متعصبش موتور برقی با صدای مصنوعی را نمی‌پذیرند.

چرخش استراتژیک به سمت هیبرید: داده‌ها چه می‌گویند

فروش هیبریدها در جهان از برقی‌ها پیشی گرفته است.
طبق داده‌های آزمایشگاه ملی آرگون، فروش خودروهای هیبریدی (HEV) در آمریکا در سال ۲۰۲۴ با ۳۷٪ افزایش به ۱.۹ میلیون دستگاه رسید.
فروش خودروهای تمام‌برقی (BEV) در همان سال ۱.۳ میلیون دستگاه بود.
سهم هیبریدها از کل بازار آمریکا ۱۲.۳٪ برآورد شد و سهم تمام‌برقی‌ها فقط ۸.۱٪.
این روند مشابه در اروپا و آسیا هم دیده شد.
در اروپا نیز فروش هیبریدهای پلاگین (PHEV) بعلاوه هیبریدهای کامل (HEV) در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۵٪ بیشتر از تمام‌برقی‌ها بود.
در ژاپن، هیبریدها ۳۳.۸٪ از کل فروش خودروهای جدید را در نیمه اول ۲۰۲۵ تشکیل می‌دهند. تویوتا، بزرگ‌ترین خودروساز جهان، اعلام کرده که۵۰٪ تولید خود را هیبریدی می‌کند.
برای چین در سال ۲۰۲۳، فروش پلاگین‌هیبریدها ۸۵٪ رشد سالانه داشت، در حالی که رشد تمام‌برقی‌ها در حال کاهش است.

هم‌راستایی هیبرید با استراتژی ایران‌خودرو

ایران‌خودرو همراستا با تحولات جهانی و درک از فرصت ها و چالش ها، برنامه جامعی برای عرضه محصولات هیبرید در سگمنت‌های مختلف تدوین کرده است:

۱-اینووی (Envoy)؛ نخستین سدان هیبرید ملی

این خودرو محصول مشترک ایران‌خودرو و گروه بهمن با فناوری فول هیبرید (HEV) با قابلیت خودشارژ است.
اینووی پیشرانه ترکیبی با موتور ۱.۵ لیتری تنفس طبیعی (۹۰ اسب بخار) و موتور الکتریکی (۱۳۴ اسب بخار) دارد.
گیربکس آن DHT (گیربکس هیبریدی اختصاصی) است و مصرف سوخت قطعی آن ۴.۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر است.
نسبت داخلی‌سازی این خودرو به نرخ خیره‌کننده بیش از ۷۰٪ است.

۲- تارا هیبریدی؛ گزینه اقتصادی

هدف از تولید و عرضه آن ارائه یک سدان هیبریدی در کلاس C با قیمت رقابتی‌تر برای فراگیری بیشتر فناوری است.

۳- شاین مکس هیبرید؛ پاسخ به تقاضای فوری بازار

رویکرد ایران خودرو در این اقدام، واردات برای تأمین نیاز بازار تا رسیدن به تولید انبوه داخلی است و آخرین وضعیت اقدامی در این باره این است که قطعات منفصله به گمرکات کشور رسیده و بخشنامه فروش به‌زودی صادر می‌شود.

۴- سفیر R7 (پلاگین هیبرید)؛ ارتقای سبد محصولات

سفیر هیبرید در کلاس D (کراس‌اوور سایز بزرگ) عرضه می شود تا سبد محصولات ایران خودرو را ارتقا دهد.
تنوع پیشرانه آن با عرضه در دو نسخه بنزینی و پلاگین هیبرید (PHEV) آشکار می شود.
ظرفیت تولید آن۵۰۰۰ دستگاه در سال جاری است و در فاز اول ۲۰ درصد داخلی سازی شده است اما برنامه دستیابی به ۳۰ درصد داخلی‌سازی در دستور کار خودروساز برای فاز بعدی است.
امتیاز این خودرو آن است که گارانتی۵ ساله یا ۱۵۰ هزار کیلومتر دارد.

اهداف کلان ایران خودرو و بهمن موتور با چشم‌انداز برنامه هیبریدسازی

ایران‌خودرو و گروه بهمن ذیل پروژه هیبریدی مشترک 532K (پروژه سدان K532 هیبرید) اهداف راهبردی زیر را دنبال می‌کنند:
– انتقال دانش فنی در سه حوزه کلیدی: موتور، گیربکس و پک باتری.
– داخلی‌سازی عمیق با هدف کاهش ارزبری و قطع وابستگی به واردات.
– ایجاد اشتغال پایدار از طریق توسعه و توانمندسازی زنجیره تأمین داخلی.
– توانمندسازی شبکه خدمات پس از فروش برای پشتیبانی تخصصی از محصولات هیبرید.
– هدف‌گذاری ملی کاهش مصرف: برنامه‌ریزی برای دستیابی به سهم ۱۰ درصدی محصولات هیبرید از کل سبد فروش ایران‌خودرو که گامی موثر برای درمان ریشه‌ای بحران بنزین به شمار می رود.

درک واقعیت های ایران

تصمیم ایران‌خودرو برای تمرکز بر فناوری هیبرید (HEV) به‌جای برقی‌سازی کامل، یک انتخاب استراتژیک هوشمندانه و هم‌راستا با روندهای جهانی است.
این رویکرد، حاصل درک از واقعیت های ایران است:
1. ایران ناترازی برق دارد (کمبود ۱۰-۲۰ هزار مگاوات)؛ افزودن بار شارژ خودروهای برقی، این بحران را تشدید می‌کند.
2. ایران ناترازی بنزین دارد (شکاف ۲۲-۲۵ میلیون لیتری روزانه)؛ هیبریدها می‌توانند مصرف را ۴۰-۵۰٪ کاهش دهند.
3. ایران زیرساخت شارژ ندارد و هیبریدها (HEV) به شارژر خارجی نیاز ندارند.
4. قدرت خرید ایرانی محدود است و هیبریدها ۲۰-۳۰٪ ارزان‌تر از برقی‌های مشابه هستند.
پروژه های ایران خودرو از جمله «اینووی» (محصول مشترک ایران‌خودرو و بهمن) با مصرف ۴.۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر دقیقاً همان مسیری را می‌رود که امروز جهان به آن بازگشته است.
هنوز نمی توان از یک وضعیت قطعی سخن گفت اما نشان ها حاکی از آن است که صنعت خودروی ایران در ایران خودرو، با انتخاب مسیر هیبرید، نه‌تنها از قافله عقب نمانده، بلکه دقیقاً روی نقطه‌ای ایستاده که جهان پس از آزمون و خطاهای پرهزینه به آن رسیده است. هیبرید، نه راه‌حل موقت، که پل عبور از بحران انرژی و فناوری است.