چرا بازار خودرو در کمین افزایش قیمت است؟

پیشرانه – تحلیل وضعیت کلان اقتصادی و رصد تحولات ژئوپلیتیک در آغاز مردادماه نشان می‌دهد که سطح تنش‌های منطقه‌ای نه تنها کاهش نیافته، بلکه در محدوده‌های بسیار بالایی تثبیت شده است. بررسی این وضعیت پاسخی به این پرسش برای خریداران خودرواست؛ چرا بازار خودرو در کمین افزایش قیمت است؟
به گزارش پایگاه خبری پیشرانه ، بررسی شاخص تنش اتاق بازرگانی، ایران در مقایسه با بازه پیش از درگیری‌های دور دوم، حدود ۴ برابر رشد کرده و حتی در روزهای اخیر نیز جهشی ۲۵ درصدی را تجربه کرده است. این جهش قیمتی در شاخص‌ها، نشان‌دهنده یک تغییر بنیادین در روانشناسی بازار است. فعالان اقتصادی دیگر منتظر یک رویارویی کوتاه و گذرا نیستند، بلکه به‌تدریج پذیرفته‌اند که با سناریوی تداوم تنش‌ها یا آنچه جنگ فرسایشی نامیده می‌شود، رو‌به‌رو هستند. هرچند تلاش‌های دیپلماتیک برای گشودن مسیرهای گفتگو تا حدی از شدت تنش‌ها کاسته است، اما این آرامش، بیشتر شبیه به یک توقف موقت در یک مسیر صعودی است تا یک تغییر روند اساسی؛ بنابراین، ریسک‌های محیطی همچنان بر قیمت‌ها سایه افکنده است.

فریب ثبات مقطعی
بسیاری از خریداران، ریزش‌های جزئی و مقطعی نرخ ارز در روزهای اخیر را به عنوان نشانه‌ای برای توقف رشد قیمت‌ها یا حتی ریزش بازار خودرو تفسیر می‌کنند، اما این یک برداشت به‌شدت ریسک‌دار است. تجربه تاریخی بازار خودرو در ایران ثابت کرده است که این بازار بیش از آنکه تابع نوسانات لحظه‌ای و تیک‌تایک نرخ ارز باشد، به چشم‌انداز آینده و میزان اطمینان فعالانش واکنش نشان می‌دهد. در واقع، قیمت خودرو بر اساس توقعات شکل می‌گیرد، نه لزوماً واقعیت‌های لحظه‌ای ارز. در چنین شرایطی، هرگونه کاهش قیمت در مقیاس کوچک، در حالی که متغیرهای کلان همچنان متلاطم هستند، نباید به عنوان فرصتی برای انتظار بیشتر تلقی شود. برعکس، این بازه‌های آرامی، آخرین فرصت برای تبدیل نقدینگی به دارایی‌های سخت (مانند خودرو) پیش از آغاز موج جدید افزایش قیمت‌هاست.
بحران در شاهرگ تولید
در بخش تولیدی، ابهامات عمیق و نگرانی‌های جدی وجود دارد که می‌تواند عرضه را به شدت تحت فشار قرار دهد. تداوم محدودیت‌های حمل‌ونقل، محاصره‌های دریایی و دشواری‌های گمرکی، تأمین مواد اولیه و قطعات را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. علاوه بر این، بحران‌های انرژی و احتمال قطعی برق در گرمای شدید مردادماه، ریسک توقف خطوط تولید را به شدت افزایش می‌دهد. با نزدیک شدن به فصل سرما نیز، متغیری حساس به نام تأمین گاز صنایع وارد معادله می‌شود که همواره باعث اختلال در برنامه‌های تولیدی شده است. این یعنی حتی اگر بازار ارز به طور کامل کنترل شود، فشار ناشی از کمبود عرضه و ریسک‌های تولید، یک لایه حمایتی قدرتمند زیر قیمت‌ها ایجاد می‌کند که مانع از هرگونه کاهش واقعی شود و در حقیقت، قیمت‌ها را در مسیر صعودی نگه می‌دارد.
تضاد ظرفیت در جابجایی قطعات
یکی از نقاط کور در تحلیل‌های بازار، نادیده گرفتن بحران لجستیکی است. تفاوت چشم‌گیر در ظرفیت جابجایی میان حمل‌ونقل دریایی و زمینی، یک گلوگاه خطرناک ایجاد کرده است. تصور کنید در حالی که یک کشتی قادر است صدها کانتینر قطعات را یک‌باره جابجا کند، انتقال این حجم از کالا به روش زمینی نیازمند هزاران تریلی است. هر یک از این تریلی‌ها باید با چالش‌های متعددی نظیر تأییدیه‌های گمرکی، ترتیبات مرزی و ریسک خرابی در کشورهای واسط دست و پنجه نرم کنند. این کندی شدید در تأمین قطعات، باعث می‌شود که حتی در صورت وجود تقاضا، عرضه نتواند به سرعت پاسخ دهد. این عدم توازن میان عرضه و تقاضا، یکی از محرک‌های اصلی جهش قیمت‌ها در بازار آزاد خواهد بود.
فشار پنهان بر قیمت تمام‌شده
عامل کلیدی دیگری که به‌تازگی بر هزینه‌های تولید سایه انداخته، تغییر در مکانیسم تأمین ارز صنایع است. تا پیش از این، خودروسازان و قطعه‌سازان از ارز تالار دوم با مبنای حدود ۱۴۵ هزار تومان بهره می‌بردند، اما در ساختار جدید، صنایع ناچارند ارز مورد نیاز خود را از طریق معامله با صادرکنندگان و با قیمتی بسیار نزدیک به نرخ آزاد تأمین کنند. این تغییر استراتژیک، مبنای ارزی صنایع را حدود ۲۰ درصد افزایش داده است. طبق قوانین ساده اقتصادی، افزایش ۲۰ درصدی در هزینه یکی از اصلی‌ترین نهاده‌ها (ارز)، مستقیماً بر قیمت تمام‌شده خودرو و قطعات اثر می‌گذارد و این فشار، به زودی از طریق قیمت‌های کارخانه و سپس بازار آزاد به مصرف‌کننده منتقل خواهد شد.
ظرفیت رشد محصولات داخلی
نگاهی تحلیلی به قیمت‌گذاری فعلی نشان می‌دهد که برخی محصولات داخلی نسبت به ارزش دلاری تاریخی خود ارزان هستند. برای مثال، پژو ۲۰۷ مدل TU3 با قیمت کارخانه حدود ۱.۵ میلیارد تومان، در نرخ‌های فعلی ارز، ارزشی نزدیک به ۷۹۰۰ دلار دارد.

این در حالی است که در سال‌های گذشته، این خودرو در محدوده ۱۱ هزار دلار قیمت‌گذاری می‌شد.

. این شکاف قیمتی (حدود ۳۱۰۰ دلاری)، نشان‌دهنده یک ظرفیت رشد است. در شرایطی که فشارهای تورمی تداوم یابد، قیمت این محصولات برای بازگشت به ارزش تاریخی خود، فضای زیادی برای رشد دارند.

سیگنال‌های هشداردهنده تورم شدید
ثبات اخیر در بازار ارز، محصول کاهش تقاضا است و نه کاهش قیمت. افزایش زمان انتظار برای تخصیص ارز واردات از ۹۰ روز به بیش از ۲۱۰ روز، باعث شده تا تقاضای واقعی برای خرید ارز موقتاً متوقف شود. اما این وضعیت پایدار نیست؛ به محض بازگشایی مسیرهای تأمین ارز، تقاضای انباشته شده دوباره به بازار بازگشته و فشار بر قیمت دلار افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، سیگنال‌های روانی مانند بحث‌های پیرامون افزایش قیمت بنزین و هشدارهای جدی اقتصاددانانی چون دکتر تیمور رحمانی و دکتر مسعود نیلی درباره ورود به مرحله تورم شدید (پیش‌درآمد ابرتورم)، باعث شده تا انتظارات تورمی در جامعه بالا برود. در چنین فضای روانی، فعالان اقتصادی برای حفظ ارزش دارایی‌های خود، سریع‌تر از هر زمان دیگری به سمت خرید کالاها و خودروها حرکت می‌کنند. بنابراین، تبدیل تقاضای خرید به اقدام عملی در بازه فعلی، تنها راه منطقی برای پیش‌دستی در برابر موج‌های قیمتی پیش‌رو است.