بنزین گران، حمل‌ونقل رایگان؛ سیاست کاهش مصرف یا جبران کسری درآمد؟

پیشرانه – احتمال شدید گران‌شدن بنزین در کنار رایگان‌ بودن اتوبوس و مترو در نگاه اول نسخه‌ای برای کاهش مصرف سوخت به نظر می‌رسد، اما پرسش اصلی این است: آیا دولت واقعاً به دنبال تغییر الگوی سفر است یا افزایش درآمد؟
به گزارش پایگاه خبری پیشرانه ، آنگونه که مشخص است بنزین دیر یا زود با تغییرات قیمت و سهمیه مواجه می شود.اما اگر قرار است بنزین گران شود و هم‌زمان اتوبوس و مترو رایگان شوند، دولت باید پیش از هر چیز به یک پرسش اساسی پاسخ دهد: آیا زیرساخت حمل‌ونقل عمومی برای پذیرش میلیون‌ها سفر جدید آماده است؟
در شرایط فعلی، چنین ظرفیتی وجود ندارد. حمل‌ونقل عمومی در بسیاری از شهرها با کمبود ناوگان، فرسودگی، تأخیر، ازدحام و ضعف پوشش مسیرها مواجه است. بنابراین، رایگان‌کردن اتوبوس و مترو، بدون توسعه واقعی این شبکه، بیشتر از آن‌که یک سیاست حمل‌ونقلی باشد، یک شعار جذاب برای مدیریت تبعات اجتماعی افزایش قیمت بنزین است.

بنزین گران بدون جایگزین

افزایش قیمت سوخت زمانی می‌تواند به کاهش مصرف منجر شود که شهروند امکان انتخاب داشته باشد. کسی که برای رسیدن به مقصد ناچار است از خودروی شخصی استفاده کند، با گران‌شدن بنزین لزوما مصرف خود را کاهش نمی‌دهد؛ بلکه فقط هزینه بیشتری می‌پردازد.
این نکته کلیدی است. کاهش مصرف سوخت با فشار قیمتی صرف اتفاق نمی‌افتد. مردم زمانی از خودروی شخصی فاصله می‌گیرند که حمل‌ونقل عمومی سریع، قابل اعتماد، در دسترس و باکیفیت باشد. اتوبوس و متروی رایگان، اگر با ازدحام بیشتر و کاهش کیفیت خدمات همراه شود، حتی می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

رایگان‌کردن حمل‌ونقل؛ از جیب چه کسی؟
رایگان‌بودن برای مسافر به معنای رایگان‌بودن برای اقتصاد نیست. هزینه سوخت، تعمیرات، نیروی انسانی، توسعه ناوگان و نگهداری زیرساخت همچنان وجود دارد. اگر مسافر پول ندهد، این هزینه باید از محل بودجه عمومی تأمین شود.
اینجاست که تناقض سیاست آشکار می‌شود. دولت از یک سو با افزایش قیمت بنزین درآمد بیشتری کسب می‌کند و از سوی دیگر افتصاد باید هزینه سنگین حمل‌ونقل رایگان را بپردازد. اگر منابع مالی آن از محل افزایش درآمد سوخت تأمین شود، آیا واقعا با یک سیاست زیست‌محیطی و اصلاح الگوی مصرف مواجهیم یا صرفاً درآمدی از یک بخش به بخش دیگر منتقل می‌شود؟

مردم نباید هزینه بی‌برنامگی را بپردازند

مشکل اصلی اینجاست که سیاست‌گذار معمولا از نقطه آخر شروع می‌کند: ابتدا قیمت بنزین را افزایش می‌دهد و سپس به فکر ساختن جایگزین می‌افتد. در حالی که مسیر درست باید برعکس باشد.
پیش از هر اصلاح قیمتی، باید شبکه حمل‌ونقل عمومی توسعه پیدا کند، ناوگان نوسازی شود، زمان سفر کاهش یابد و شهروند مطمئن باشد که می‌تواند بدون خودروی شخصی زندگی روزمره خود را اداره کند.
در غیر این صورت،بنزین گران، حمل‌ونقل رایگان نه یک برنامه جامع برای کاهش مصرف، بلکه ترکیبی از فشار اقتصادی و وعده اجتماعی خواهد بود. کاهش مصرف سوخت با گران‌کردن بنزین آغاز نمی‌شود؛ با ایجاد انتخاب واقعی برای مردم آغاز می‌شود. اگر انتخابی وجود نداشته باشد، آنچه باقی می‌ماند فقط افزایش هزینه زندگی است.