چرا ژاپن بحران بنزین ندارد؟

پیشرانه – در حالی که ایران با ناترازی بنزین، رشد مصرف سوخت و فشار بر منابع ارزی دست‌وپنجه نرم می‌کند، ژاپن سال‌هاست با تکیه بر توسعه خودروهای هیبریدی، مصرف سوخت را مهار کرده است. تجربه این کشور نشان می‌دهد حل بحران بنزین، پیش از آنکه به افزایش تولید وابسته باشد، به اصلاح سیاست‌گذاری و ارتقای فناوری خودروها بستگی دارد.

به گزارش پایگاه خبری پیشرانه، ایران و ژاپن هر دو از کشورهای بزرگ خودروساز آسیا هستند، اما مسیر این دو کشور در حوزه مصرف سوخت کاملاً متفاوت بوده است. ایران طی سال‌های گذشته بخش عمده سیاست‌های خودرویی خود را بر تولید خودروهای بنزینی متمرکز کرده، در حالی که ژاپن از دو دهه پیش توسعه خودروهای هیبریدی را به یکی از مهم‌ترین راهبردهای ملی خود تبدیل کرد.

نتیجه این دو رویکرد امروز به‌خوبی قابل مشاهده است؛ ایران با مصرف روزانه حدود ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین و ناترازی فزاینده سوخت روبه‌رو است، اما ژاپن با وجود داشتن یکی از بزرگ‌ترین ناوگان خودرویی جهان، توانسته مصرف سوخت خود را تا حد زیادی کنترل کند.

هیبریدی‌ها؛ انتخابی قبل از خودروهای برقی

برخلاف تصور رایج، ژاپن مسیر کاهش مصرف سوخت را با خودروهای تمام‌برقی آغاز نکرد. این کشور ابتدا با سرمایه‌گذاری گسترده روی خودروهای هیبریدی، فناوری کم‌مصرف را وارد زندگی روزمره مردم کرد.

امروز بخش بزرگی از فروش خودروهای جدید ژاپن را خودروهای هیبریدی تشکیل می‌دهند. این خودروها بدون نیاز به شبکه گسترده شارژ، مصرف بنزین را به میزان قابل توجهی کاهش داده‌اند و در عین حال، زمینه را برای گذار تدریجی به خودروهای تمام‌برقی فراهم کرده‌اند.

این تجربه نشان می‌دهد که گذار به حمل‌ونقل پاک، الزاما با حذف یکباره خودروهای بنزینی آغاز نمی‌شود، بلکه می‌تواند با توسعه فناوری‌های میانی مانند خودروهای هیبریدی سرعت بگیرد.

تفاوت در سیاست‌گذاری

موفقیت ژاپن تنها نتیجه توانایی خودروسازان بزرگی مانند تویوتا، هوندا و نیسان نیست؛ بلکه حاصل سیاست‌های پایدار دولت در حمایت از خودروهای کم‌مصرف است.

دولت ژاپن طی سال‌های گذشته با استفاده از مشوق‌های مالیاتی، استانداردهای سخت‌گیرانه مصرف سوخت، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و حمایت از فناوری‌های نوین، مسیر توسعه خودروهای هیبریدی را هموار کرد.

در مقابل، سیاست‌گذاری خودرویی در ایران بیشتر بر افزایش تیراژ خودروهای بنزینی و مدیریت عرضه متمرکز بوده و موضوع بهره‌وری انرژی کمتر در مرکز تصمیم‌گیری قرار گرفته است.

ایران چه درسی می‌تواند بگیرد؟

شرایط ایران و ژاپن از نظر اقتصادی، زیرساختی و بازار خودرو یکسان نیست، اما یک اصل در هر دو کشور مشترک است؛ مصرف سوخت را نمی‌توان تنها با افزایش تولید وقیمت بنزین کنترل کرد.

اگر ایران بتواند حتی بخشی از تجربه ژاپن را در توسعه خودروهای هیبریدی به کار گیرد، نتایج قابل توجهی به دست خواهد آمد. محاسبات نشان می‌دهد که هیبریدی شدن تنها ۲۵ درصد خودروهای سواری کشور، روزانه حدود ۱۲.۵ میلیون لیتر از مصرف بنزین می‌کاهد و اگر این سهم به ۵۰ درصد برسد، صرفه‌جویی روزانه به حدود ۲۵ میلیون لیتر خواهد رسید؛ رقمی که می‌تواند بخش عمده ناترازی فعلی بنزین را برطرف کند.

به بیان دیگر، مهم‌ترین درس ژاپن برای ایران، صرفاً تولید خودروهای هیبریدی نیست؛ بلکه تغییر نگاه از افزایش عرضه سوخت به کاهش تقاضا از طریق فناوری و بهره‌وری است.

آینده از مسیر بهره‌وری می‌گذرد

ایران برای عبور از بحران بنزین ناگزیر به انتخابی راهبردی است. ادامه تولید خودروهای پرمصرف، به معنای افزایش فشار بر پالایشگاه‌ها، رشد واردات بنزین و تشدید هزینه‌های ارزی خواهد بود.

در مقابل، توسعه خودروهای هیبریدی می‌تواند بدون نیاز به سرمایه‌گذاری‌های عظیم در زیرساخت شارژ، در کوتاه‌مدت مصرف سوخت را کاهش دهد و همزمان زمینه را برای حرکت تدریجی به سمت خودروهای برقی فراهم کند.

راه عبور از خودروهای بنزینی

تجربه ژاپن نشان می‌دهد که مدیریت مصرف سوخت، پیش از آنکه یک مسئله پالایشگاهی باشد، یک تصمیم راهبردی در حوزه صنعت خودرو است. این کشور با تکیه بر فناوری، سیاست‌گذاری پایدار و حمایت از خودروهای کم‌مصرف، وابستگی خود به بنزین را کاهش داد و بهره‌وری انرژی را افزایش داد.

برای ایران نیز مسیر حل ناترازی بنزین، تنها از ساخت پالایشگاه‌های جدید عبور نمی‌کند؛ بلکه از جاده نوسازی ناوگان، توسعه خودروهای هیبریدی و اصلاح سیاست‌های خودرویی می‌گذرد. شاید مهم‌ترین درس ژاپن همین باشد؛ ارزان‌ترین و پایدارترین انرژی، انرژی‌ای است که هرگز مصرف نمی‌شود.