خصوصی‌سازی سایپا؛ هشدار نسبت به شکل‌گیری انحصار در بازار خودرو

پیشرانه – خصوصی‌سازی سایپا باید در مسیر افزایش رقابت، تقویت منافع ملی و جلوگیری از انحصار در صنعت خودرو انجام شود. در شرایطی که برخی جریان‌ها با طرح مفاهیمی مانند یکدست‌سازی و یکپارچه‌سازی صنعت خودرو از واگذاری سایپا به یک گروه خاص حمایت می‌کنند، این نگرانی جدی است که تمرکز بیشتر فعالیت‌ها در دست یک مجموعه محدود، رقابت را تضعیف کند و به زیان منافع ملی تمام شود.
حتی اگر یکدست‌سازی با عنوان‌هایی مثل هم‌افزایی یا یکپارچه‌سازی مطرح شود، نباید به حذف رقابت میان خودروسازان برسد. فضای رقابتی یکی از پیش‌نیازهای بهبود عملکرد شرکت‌ها، افزایش بهره‌وری و حرکت به سمت توسعه پایدار است. به همین دلیل، شیوه واگذاری سایپا باید طوری تعیین شود که ضمن حل مشکلات مالی این شرکت، راه را بر شکل‌گیری انحصار در بازار خودرو ببندد.

تزریق نقدینگی واقعی، شرط اصلی واگذاری

یکی از مهم‌ترین معیارها در واگذاری سایپا، توان مالی خریدار است. خریدار باید بتواند نقدینگی واقعی و تازه‌ای به این شرکت تزریق کند. اگر منابع موردنیاز سایپا از مسیر تسهیلات دولتی تأمین شود و همان پول به خودروساز برسد، در عمل فقط منابع دولت جابه‌جا شده است.
این مسیر لزوماً مشکلات ساختاری و مالی سایپا را حل نمی‌کند. تکرار چنین رویکردی می‌تواند چرخه‌ای را ادامه دهد که در سال‌های گذشته هم نتوانسته راه‌حل پایداری برای مشکلات صنعت خودرو ارائه کند.
از این رو، خصوصی‌سازی سایپا باید به واگذاری این شرکت به یک مجموعه خصوصی توانمند ختم شود؛ مجموعه‌ای که هم منابع مالی کافی دارد و هم برنامه مشخصی برای اصلاح ساختار، توسعه فعالیت‌ها و استفاده از ظرفیت‌های موجود. در عین حال، این واگذاری نباید به تمرکز بیشتر بازار و محدود شدن رقابت دامن بزند.

درس خصوصی‌سازی ایران‌خودرو برای واگذاری سایپا

هدف از خصوصی‌سازی سایپا نباید فقط جابه‌جایی مالکیت یا ساختن یک ساختار یکپارچه‌تر در صنعت خودرو باشد. آنچه باید در اولویت قرار بگیرد، تقویت توان تولید، افزایش بهره‌وری، توسعه فناوری و فراهم شدن زمینه حضور مؤثرتر خودروسازان ایرانی در زنجیره جهانی این صنعت است.
سایپا ظرفیت‌هایی دارد که با مدیریت کارآمد، منابع مالی پایدار و برنامه‌ریزی بلندمدت می‌تواند جایگاه این شرکت را در بازار داخلی و بین‌المللی ارتقا دهد. برای رسیدن به این هدف، خریدار علاوه بر توان مالی باید شناخت کافی از صنعت خودرو و الزامات رقابت در این بازار داشته باشد.
تجربه خصوصی‌سازی ایران‌خودرو هم نشان می‌دهد شرایط واگذاری سایپا باید دقیق‌تر بررسی شود. دولت باید از تصمیم‌هایی که ممکن است به تمرکز بیشتر در صنعت خودرو منجر شود فاصله بگیرد و اجازه ندهد مفهومی مانند یکدست‌سازی، پوششی برای محدود کردن رقابت شود.

اهلیت‌سنجی خریدار سایپا باید جدی گرفته شود

یکی از الزامات اصلی در واگذاری سایپا، بررسی دقیق صلاحیت خریدار است. داشتن منابع مالی یا توان خرید سهام به‌تنهایی برای واگذاری یکی از بزرگ‌ترین خودروسازان کشور کافی نیست. خریدار باید شرایط تخصصی، مدیریتی و مالی لازم را داشته باشد تا این واگذاری به بهبود عملکرد سایپا و تقویت صنعت خودرو کمک کند.
در این ارزیابی باید به چند مورد توجه شود: برنامه مدون و بلندمدت برای توسعه سایپا، شناخت صنعت خودرو و زنجیره تأمین، آشنایی کامل با ساختار و ظرفیت‌های شرکت و سابقه موفق در عرضه خودرو به بازار ایران. همچنین باید توان واقعی خریدار برای تأمین مالی برنامه‌های توسعه‌ای و اداره پایدار شرکت سنجیده شود.
خصوصی‌سازی سایپا در صورتی در مسیر منافع ملی قرار می‌گیرد که به ورود سرمایه واقعی، بهبود مدیریت، افزایش توان رقابتی و توسعه جایگاه این شرکت در صنعت خودرو منجر شود. واگذاری به یک مجموعه خاص بدون توجه به این معیارها، ممکن است به‌جای حل مشکلات فعلی، رقابت را تضعیف و انحصار را گسترده‌تر کند. بنابراین دولت باید در کنار بررسی توان مالی متقاضیان، بر اهلیت تخصصی و مدیریتی آن‌ها نیز تأکید کند و حفظ رقابت را یکی از اصول اصلی واگذاری سایپا قرار دهد.